DISA FJALË TË URTA

 

 

Tani do të përmendim disa pjesë të një hadithi të gjatë, ku përmendet një prift i krishterë që i parashtron shumë pyetje Hz Resulullahut (s.a.a.) në lidhje me fenë Islame dhe në fund bëhet  Mysliman. Ky prift quhej Shem un ibn Lavi dhe ishte pasardhës i një havariuni të Hz Isës (a.s.) me emrin Jahuda, i cili ishte mjaft i njohur në kohën e Hz Resulullahut (s.a.a.). Shem uni e pyet Hz Resulullahun (s.a.a): Më jep njohuri në lidhje me mendjen.

Çka është mendja? Çfarë është ajo? Cilat janë produktet e mendjes? Më shpjegoni të gjitha detajet në lidhje me këtë? Hz Resulullahu (s.a.a.) iu përgjigj: Mendja është pranga e paditurisë. Nefsi (egoja) i përngjan shtazës më të keqe; nëse nuk prangoset, ai do të lazdrohet. Allahu e krijoi mendjen dhe i urdhëroi atij Afrohu , dhe ai u afrua. Pastaj i tha: Kthehu dhe ai u kthye. Më pastaj, Allahu Teala urdhëroi në këtë mënyrë: Betohem në madhërinë dhe lartësinë Time, nuk kam krijuar asgjë më të dëgjueshëm as më të mrekullueshëm se ti; me ty do ta fillojë krijimin dhe me ty do ta përtërijë atë. Shpërblimi do të jetë për ty dhe dënimi do të jetë për ty (Sepse, ai që nuk ka mend nuk do të japë llogari para Allahut).

Pastaj, vazhdoi me ndërlidhjet në këtë mënyrë: Prej mendjes, rrjedh pjekuria, prej pjekurisë, dituria, prej diturisë, maturia, prej maturisë, ndershmëria, prej ndershmërisë, të ruajturit e vetes, prej të ruajturit të vetes, turpi, prej turpit, serioziteti, prej seriozitetit, rrjedh vazhdimësia e punëve të mbara, prej vazhdimësisë së punëve të mbara, rrjedh urrejtja për të këqijat dhe prej urrejtjes për të këqijat, u nda bindja ndaj atij që këshillon. Këto janë dhjetë produktet e së mbarës që rrjedhin nga mendja. Çdonjëra prej tyre ndahet në dhjetë nënprodukte tjera.  

 

-Produktet e pjekurisë janë: Sjellja e mirë, shoqërimi me njerëzit e mirë, largimi nga poshtërimi, largimi nga sjelljet e ulëta, dëshira e madhe për mirësi, afrimi te shkallët e larta, falja e të tjerëve, të jetuarit mirë, dhënia e dhuratave dhe mosshqiptimi i fjalëve të kota.   

 

-Produktet e diturisë janë: Pasuria krahas varfërisë (ta shohësh vetveten të pasur nëpërmes diturisë); bujaria (xhymert), krahas koprracisë (njeriu mund të jetë koprrac nga vetvetja, por nëpërmes diturisë bëhet bujar); të qenët madhështor, krahas thjeshtësisë; të qenët i shëndoshë, krahas sëmundjes (edhe nëse trupin e ka të sëmurë, moralin e ka në vend); të qenët afër, krahas largësisë; të qenët i turpshëm, krahas insistimit dhe inatit; lartësimi krahas përbuzjes; ndershmëria krahas përuljes; të fituarit e urtësisë, respektit dhe pozitës. Këto janë gjërat që mund të përfitohen përmes diturisë së mendjes. Atëherë, lum për atë që mund të bëhet dijetar dhe i mençur.  

 

-Produktet e maturisë janë: E vërteta, udhëzimi në rrugën e drejtë, bamirësia, devotshmëria, arritja e suksesit, përmbajtja e vetes, të qenët ekonomik në jetë, shpërblimi, fisnikëria dhe njohuria për fenë e Allahut. Këto janë gjërat që përvetësohen përmes pjekurisë. Atëherë, i lumtë atij që është i qëndrueshëm në këtë rrugë.

  

-Produktet e ndershmërisë janë: Pajtimi me fatin, modestia, përfitimi nga të mirat, qetësia e brendshme, interesimi për gjendjen e atyre që janë nën kujdesin tënd, natyra e turpshme, përmendja (të qenët i vëmendshëm), përkujtimi, dhënia e dhuratave dhe të qenët xhymert. Këto janë gjërat që i përfiton zotëruesi i mendjes përmes ndershmërisë dhe të të treguarit të kënaqësisë për furnizimin e dhënë nga ana e Allahut.  

 

-Produktet e ruajtjes së vetes janë: Qetësimi (rehatia), përulja, asketizmi, pendimi, mirëkuptimi, edukata, dhurimi, fitimi i simpatisë, kryerja e punëve të mbara dhe largimi nga të këqijat. Këto i përfiton zotëruesi i mendjes nëse ruhet prej mëkateve. Atëherë, lum për ata që ruhen.  

 

-Produktet turpit janë: Natyra e butë, ndjeshmëria, të ruajturit nga Allahu, haptas dhe fshehtas, korrektësia, ruajtja nga të këqijat, fytyra e buzëqeshur, bujaria, suksesi dhe përmendja për të mirë në mesin e popullit. Këto janë përfitimet e zotëruesit të mendjes përmes turpit. Lum ai që pranon këshillat e Allahut dhe që frikohet prej zbulimit të tij nga ana e Allahut.

  

-Produktet e seriozitetit janë: Dashamirësia, marrja e masave paraprake, zbatimi i amanetit, largimi nga tradhtia, të folurit e drejtë, të qenët i ndershëm (ruajtja nga prostitucioni), mirëmbajtja e mallit (duke e mbrojtur dhe duke e harxhuar me vend), parapërgatitja kundrejt armikut, shmangia nga e keqja dhe largimi nga pakujdesia. Këto janë përfitimet e zotëruesit të mendjes nga serioziteti. Lum ai që është serioz dhe që nuk është xhahil dhe mendjelehtë, i cili i fal të tjerët dhe që shtiret gjoja se nuk i vëren gabimet (të metat) e të tjerëve.

  

-Produktet e vazhdimësisë së punëve të mbara: Braktisja e punëve të liga dhe të shëmtuara, largimi nga pamendja, shmangia nga mëkatet, arritja e bindjes së sigurt, dashuria ndaj shpëtimit, bindja ndaj Të Mëshirshmit, të treguarit respekt ndaj argumentit dhe faktit, ruajtja nga shejtani, nënshtrimi ndaj drejtësisë dhe të folurit e së vërtetës. Këto janë përfundimet e zotëruesve të mendjes që u përmbahen vazhdimësisë së punëve të mbara. Lum për atë që nuk e harron të ardhmen dhe ditën e ringjalljes, dhe që merr mësim prej kalueshmërisë së kësaj bote.  

 

-Produktet e urrejtjes së të këqijave janë: Serioziteti, durimi, suksesi, të qenët në rrugën e drejtë dhe të qartë, vazhdimësia e rrugës së drejtë, mbështetja dhe respekti ndaj Allahut, pastërtia e brendshme, largimi nga punët e kota dhe ruajtja e punëve të dobishme. Këto janë përfitimet e atyre që nuk e donë sherrin. Lum për ata që e çojnë në vend hakun e Allahut dhe për ata që lidhen për litarët e sigurt të Allahut.

 

-Produktet e bindjes ndaj atij që këshillon janë: Shtimi i diturisë, pjekuria e mendimit, fitimi i rezultateve pozitive, të qenët larg prej kritikave, pranimi i së vërtetës, miqësia, hapja e brendësisë, të qenët i mëshirshëm, tejkalimi i të tjerëve në punët e mbara dhe të qenët i fuqishëm në bindjen ndaj Allahut. Lum për atë që është i shpëtuar prej arenës së pasioneve dhe epsheve. Të gjitha këto kualitete morale, burojnë prej mendjes.   

Më pastaj, Shem uni e pyet Hz Resulullahun (s.a.a.): Cilat janë shenjat me të cilat dallohet xhahili (i padijshmi) ?

 

- Hz Resulullahu (s.a.a.) iu përgjigj: Nëse bëhesh i afërt me xhahilin, do të ballafaqohesh me vështirësi; nëse rri larg prej tij, të mallkon; nëse të jep diçka, kërkon kundërshpërblim; nëse ia jep diçka, nuk do të fitosh mirënjohjen e tij; nëse ia tregon sekretin, të tradhton; nëse ta tregon sekretin, atëherë të akuzon për përhapjen e tij; nëse bëhet i pasur, lazdrohet dhe bëhet zemërgurë; nëse varfërohet, i refuzon begatitë e Allahut dhe nuk ruhet prej mëkateve; nëse gëzohet, e kalon kufirin dhe bëhet i papërmbajtur; nëse pikëllohet, e humb shpresën; kur të qeshë, qesh me zë; kur të qanë, lëshon piskamë (klithje) dhe i fyen të mirët; nuk ka dashuri ndaj Allahut, nuk lodhet për hakun e Tij, nuk turpërohet prej Allahut dhe nuk e përmend Atë fare; nëse ia ofron ndonjë kënaqësi, të lëvdon dhe flet për ty me fjalë të bukura e të stërmadhuara; nëse hidhërohet ndaj teje, i ndërpret lëvdatat dhe flet fjalë të këqija dhe të stërmadhuara. Kjo është gjendja e xhahilit .   

 

Pastaj, Shem uni e pyeti për shenjat e Islamit. Hz Resulullahu (s.a.a.) iu përgjigj: Shenjat e Islamit janë: Besimi (iman), dituria (ilm) dhe vepra (amel) . Pastaj e pyeti: Cilat janë shenjat e besimit, diturisë dhe veprës?

 - Hz Resulullahu (s.a.a.) iu përgjigj:   

Shenjat e imanit janë katër: Pranimi i njësisë së Allahut; besimi në Allahun; besimi në librat e Tij dhe, besimi në të dërguarit e Tij.  Shenjat e diturisë janë katër: Njohja e Allahut; njohja e të afërmve të Tij; dijenia për urdhëresat e Allahut dhe pakujdesia gjatë zbatimit të urdhëresave të Allahut.  Shenjat e veprës janë katër: Namazi; agjërimi; zeqati (lëmosha obliguese) dhe sinqeriteti .   

Pastaj, Shem uni e pyet për shenjat e njeriut të drejtë, njeriut besimtar, atij që duron, atij që pendohet, atij që falënderon, atij që turpërohet, robit të sinqertë, atij që ia do të mirën tjetrit, njeriut me bindje të sigurt, njeriut të çiltër, asketit (që përmbahet nga kjo botë), të mirit, të devotshmit, njeriut mutekel-lif (që me çdo kusht mundohet të tregojë veten të aftë), mizorit, atij që tregohet para të tjerëve, dyfytyrëshit, atij që xhelozon, atij që harxhon pa masë, të pavëmendshmit, tradhtarit (që nuk e mban fjalën e dhënë), dembelit, gënjeshtarit dhe ngatërrestarit.  

 

-Njeriu i drejtë i ka këto katër shenja: Flet drejt; pranon sihariqin dhe frikësuesin e Allahut; mbetet besnik fjalës së dhënë; dhe largohet prej tradhtisë.

 

 -Shenjat e besimtarit janë: Mirëkuptimi dhe keqardhja ndaj të tjerëve dhe të qenët i turpshëm.  

 

-Shenjat e atij që duron janë katër: Duron ndaj vështirësive; është i vendosur në punët e mira; zotëron modestinë dhe pjekurinë.  

 

-Shenjat e atij që pendohet janë katër: Vepron vetëm me qëllim të fitimit të kënaqësisë së Allahut; nuk paragjykon; e përqafon të vërtetën dhe tregon interesim të madh për punët e mbara.  

 

-Shenjat e atij që falënderon janë katër: Falënderon për dhuntitë e Allahut; tregohet i durueshëm ndaj fatkeqësisë; është i kënaqur me fatin e tij dhe nuk e falënderon askënd tjetër përveç Allahut. 

 

-Shenjat e atij që turpërohet janë katër: Është i vetëdijshëm për Allahun në çdo vend të hapur dhe të fshehtë; kryen punë të mbara; mendon për kiametin dhe i bën lutje Allahut.

 

 -Shenjat e robit të sinqertë janë katër: Pastron zemrën e tij; korrigjon veprën e vet; drejton dhe rregullon fitimin dhe të gjitha punët tjera sipas rregullave Islame.  

 

-Shenjat e atij që ia do të mirën tjetrit janë katër: Gjykon në bazë të drejtësisë; flet të vërtetën edhe nëse nuk është në favor të tij; atë çka kërkon për vete, kërkon edhe për të tjerët dhe, askujt nuk i bën të padrejtë.  

 

- Shenjat e atij që ka arritur bindjen e sigurt janë gjashtë: Beson në ekzistimin e Allahut në mënyrë të sigurt; është i sigurt se vdekja është hak dhe në këtë drejtim është i vëmendshëm; është i sigurt se do të ndodhë Dita e Kiametit dhe frikohet që atë ditë të mos turpërohet; është i sigurt se ekziston xheneti dhe e përmallon atë;  është i sigurt se ekziston xhehenemi dhe përpiqet në mënyrë të qartë për t i ikur atij dhe, është i sigurt se do të bëhet llogaritja e veprave dhe për këtë arsye çdo ditë kërkon llogari prej epshit të vet.

 

 -Shenjat e njeriut të çiltër janë katër: Zemrën e mban të pastër (prej të shoqëruarit ortak Allahut, pabesimit, urrejtja, etj); organet i mban të sigurta (prej të bërit mëkat, torturimit, etj); u bën mirë të tjerëve dhe largohet prej veprave të këqija.

 

 -Shenjat e asketit janë dhjetë: Nuk tregon simpati ndaj gjërave të ndaluara; e mban nën kontroll epshin e tij; i zbaton urdhrat e Allahut; nëse është skllav, është i dëgjueshëm; nëse është zotërues, udhëheq drejtë; nuk është fanatik as nuk ka zili; ia kthen me të mirë atij që i bën keq; ia kthen me të mbarë atij që i bën dëm; e fal atë që i bën padrejtësi dhe, përulet para drejtësisë së Allahut.  

 

-Shenjat e njeriut të mirë janë dhjetë: Dashuron për hir të Allahut; urren për hir të Allahut; bëhet shok me ndokënd  për hir të Allahut; largohet nga ndonjëri për hir të Allahut; nervozohet për hir të Allahut; gëzohet për hir të Allahut; punon për Allahun; dëshiron Allahun; të gjitha veprat i përcjell me modesti, me pastërti të brendshme, me turp dhe me frikë nga Allahu dhe dhuron në emër të Allahut.

 

-Shenjat e të devotshmit janë gjashtë: Frikohet prej Allahut; druhet nga llogaria e Allahut; tërë natën deri në mëngjes shtiret sikur është duke e parë Allahun; nuk i jep rëndësi kësaj bote dhe, për shkak të moralit të bukur që zotëron nuk e vlerëson asgjë si të madhe në këtë botë. 

 

  

-Shenjat mutekel-lifit janë katër: Debaton për gjërat e padobishme; garon me njerëzit që janë më të lartë se ai; zgjat dorën tek ato gjëra që nuk mund t i arrijë dhe, harxhon veten në ato gjëra që nuk do ta shpëtojnë atë.  

 

-Shenjat e mizorit janë katër: I bën të padrejtë atij që është në nivelin më të lartë se ai duke i shfaqur mosbindje; i robëron me dhunë ata që janë nën nivelin e tij; bëhet armik i së vërtetës dhe, bën padrejtësi haptas.  

 

-Shenjat e atij që tregohet janë katër: Kur është dikush afër tij, mundohet të tregohet kinse është i interesuar për rrugën e Allahut; kur të mbetet vetëm, bëhet përtac; ka dëshirë që të lëvdohet për çdo punë që kryen dhe, mundohet që ta afirmojë emrin e vet.  

 

-Shenjat e dyfytyrëshit janë katër: Të brendshmen e ka të prishtë; janë në kundërshtim gjuha dhe zemra e tij, fjala me veprën e tij dhe, e brendshmja dhe e jashtmja e tij. Mjerë për hallin i dyfytyrëshit që do të digjet në zjarrin e xhehenemit.  

 

-Shenjat e atij që xhelozon janë katër: Përgojimi; lajka dhe të kritikuarit e atyre që kaplohen nga vështirësitë (e katërta nuk është regjistruar).  

 

-Shenjat e atij që harxhon pa masë janë katër: Mburrja me të gabuarën (paragjykimet); dhënia veresie e mallit që nuk është pronar i tij; mosinteresimi për punët e mbara dhe të kritikuarit e njerëzve që nuk ka ndonjë dobi për vete prej tyre.  

 

-Shenjat e të pavëmendshmit janë katër: Syrin e zemrës e ka të verbër; gjithmonë është në mes të gabimit; zbavitja dhe harresa.  

 

-Shenjat e dembelit janë katër: Tregohet i plogësht deri te kufiri i të gabuarit; bën gabime deri tek arritja e shkallës së dështimit të punëve; i dëmton punët deri në atë masë sa që bëhet i padurueshëm dhe tregohet i painteresuar deri sa të zvarritet në mëkate.  

 

-Shenjat e gënjeshtarit janë katër: Kur flet, nuk e flet të vërtetën; kur e pyet për ndonjë gjë që ka thënë vetë, nuk e pranon si të vetën atë fjalë; luan me fjalët dhe bën shpifje.  

 

-Shenjat e ngatërrestarit janë katër: Është i dhënë pas zbavitjes së ndaluar; merret me gjëra të kota; ushqen armiqësi dhe bën shpifje.  

 

-Shenjat e tradhtarit janë katër: Revoltohet ndaj Allahut; i mundon fqinjët; i merr në inat të afërmit dhe, shoqërohet me të lazdruarit.

 

Pas këtyre fjalëve, Shem uni i thotë: Më ke shëruar me këto fjalë, më shpëtove prej verbërisë dhe tani m'u hapën sytë. Më trego tani për rrugën e drejtë . Atëherë Hz Resulullahu (s.a.a.) u përgjigj:   Ej Shem un, patjetër që ekzistojnë armiqtë prej mesit të xhinëve dhe njerëzve, që të përcjellin dhe të luftojnë, për të marrë fenë prej dorës tënde. Prej mesit të njerëzve janë ata: që nuk kanë hise në Ahiret; që nuk tregojnë interesim për atë që ekziston tek Allahu; që të gjitha përpjekjet i drejtojnë kah turpërimi i njerëzve (për shkak të veprave të tyre të kryera); që vetveten nuk e kritikojnë asnjëherë dhe, që asnjëherë nuk distancohen prej veprave të tyre. Nëse të shohin ty si rob të sinqertë, atëherë të thonë se po tregohesh; nëse të shohin si të pabindur, atëherë të thonë: S'ka hair prej tij . Armiqtë prej mesit të xhinëve janë shejtani dhe ushtria e tij.

 

Nëse të vdes djali, ata do të afrohen me qëllim të largimit të durimit prej teje duke të thënë: Të ka vdekur djali , ndërsa ti duhet t u përgjigjesh: Të gjallët janë krijuar për të vdekur; djali im, që është një pjesë e trupit tim, po shkon në xhenet; kjo është ajo që më gëzon mua .

 

Nëse të afrohen dhe të thonë:  Të shkoi pasuria prej dorës , ti thuaju atyre: Falënderimi qoftë për Allahun, Ai ma dha dhe Ai ma mori; tani më nuk kam obligim të pagimit të zeqatit . Nëse të afrohen dhe të thonë: Njerëzit të bëjnë padrejtësi, ndërsa ti nuk reagon fare , ti thuaj: (Në ditën e kiametit) Përgjegjësia (ndëshkimi) është vetëm kundër atyre që u bëjnë njerëzve të padrejta dhe kundër atyre që pa kurrfarë arsye bëjnë çrregullime në tokë (Shura, 42), por për të mirët nuk ka rrugë qortimi (Tevbe, 91). Nëse të afrohen dhe mundohen që të anojnë kah egoizmi, duke të provokuar: Sa shumë vepra të mira ke bërë , atëherë përgjigju: Veprat e këqija janë më të shumta se ato të mirat ; nëse të thonë: Sa shumë namaz je duke falur , përgjigju: Neglizhencën e kam më të madhe se namazin . Nëse të thonë: Sa shume je duke i falur njerëzit , përgjigju: Më shumë jam duke pranuar falje se sa që jam duke dhënë .

 

Nëse të thonë: Sa shumë janë ata që të bëjnë të padrejtë , përgjigju: Më të shumtë janë ata ndaj të cilëve u bëj padrejtësi . Nëse të thonë: Sa shumë po gjendesh në punë të mira , përgjigju: Kam bërë shumë mëkate .

 

Nëse të afrohen dhe të thonë: Pije venën , përgjigju: Unë nuk kryej mëkate . Nëse të pyesin: A nuk e parapëlqen botën? , përgjigju: Jo, nuk e dua atë, unë nuk jam i mashtruar, tjetërkush është i mashtruar prej saj .  Ej Shem un, bashkohu me të mirët, bëhu pasues i pejgambereve si Jakubi, Jusufi dhe Daudi. Kur e krijoi Allahu shtresën më të ultë të krijesave, këta u treguan krenarë duke thënë: Kush mund të dalë fitues ndaj nesh? Atëherë, Allahu e krijoi Tokën dhe e shpërndau këtë shtresë të ulët të krijesave nëpër sipërfaqen e Tokës, dhe këta u dorëzuan.

 

Pastaj, Toka e ndjeu veten krenare për këtë dhe tha: Kush mund të dalë fitues ndaj meje? Atëherë, Allahu i krijoi malet dhe i nguli nëpër sipërfaqen e Tokës, në mënyrë që të mos dridhet Toka. Pas kësaj, Toka u qetësua. Pastaj, malet e ngrenë kokën përpjetë dhe pyetën: Kush mund të dalë fitues ndaj meje? Si përgjigje ndaj kësaj, Allahu krijoi hekurin dhe malet u dorëzuan. Pastaj, hekuri filloi të krenohet krahas maleve dhe pyeti: Kush mund të dalë fitues ndaj meje? Atëherë, Allahu e krijoi zjarrin, i cili shkriu hekurin dhe u krenua: Kush mund të dalë fitues ndaj meje? Allahu krijoi ujin, i cili e shoi zjarrin dhe u krenua: Kush mund të dalë fitues ndaj meje?

 Allahu krijoi erën dhe e mposhti ujin duke i shpërndarë dallgët e ujit dhe duke e penguar që të lëvizë. Pas kësaj edhe uji u dorëzua.  Pas kësaj, era filloi të krenohet dhe filloi të fryjë me shpejtësi të madhe, duke thënë: Kush mund të dalë fitues ndaj meje? Për ta mposhtur erën, Allahu krijoi njeriun, i cili do të ndërtojë ndërtesa ku nuk do të mund të depërtojë era dhe ku njeriu do të jetë i sigurt. Në këtë mënyrë njeriu doli fitues ndaj erës, kështu që, edhe njeriu tregoi krenari dhe tha: Kush mund të dalë fitues ndaj mej?

 Atëherë Allahu krijoi vdekjen. Vdekje e mposhti njeriun dhe pastaj filloi të krenohet vetvetiu. Mirëpo, Allahu i tha: Mos u kreno, sepse ti nuk do të kesh pushtet ndaj banuesit të xhenetit dhe të xhehenemit . Pas kësaj, vdekja u frikua dhe nuk u krenua më. Më pastaj, Hz Resulullahu (s.a.a) vazhdoi: Pjekuria është fitues ndaj zemërimit, mëshira ndaj tërbimit dhe sadakaja ndaj mëkatit .